Resmi veriler, geri dönüşüm oranında ciddi artışa işaret ederken; sahadaki uygulamalar ve vatandaş şikayetleri, sistemin hâlâ geliştirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, belediyelerin büyük çoğunluğunda (1392 belediye) atık toplama hizmeti veriliyor. 2024 yılında belediyeler tarafından 32,3 milyon ton atık toplandı ve bunun yaklaşık yüzde 89’u işleme tesislerine gönderildi.
Bu tablo, çöp toplama sisteminin genel olarak yaygın olduğunu gösterse de özellikle kırsal alanlar, küçük belediyeler ve düzensiz depolama sahalarının bulunduğu bölgelerde hizmet kalitesinin değişken olduğu ifade ediliyor.
Geri dönüşüm oranı: Artış var ama hedefin gerisinde
Türkiye’de geri dönüşüm oranı son yıllarda önemli bir artış gösterdi. 2017'de yüzde 13, 2024'te ise yüzde 36 seviyesine ulaştı.
Ayrıca “Sıfır Atık” projesi kapsamında bugüne kadar 74,5 milyon ton atık geri kazanıldı. 2025 hedefi olan yüzde 60 geri dönüşüm oranına ulaşmak için ciddi yapısal dönüşüm gerektiği belirtiliyor.
Vatandaşın en büyük şikayetleri
Uzman raporları ve saha değerlendirmelerine göre vatandaşların öne çıkan şikayetleri; geri dönüşüm kutularının yetersizliği, atıkların kaynağında ayrıştırılmaması, bazı bölgelerde düzensiz depolama ve kötü koku ve atık ithalatı ve çevresel etkilerine dair şeffaflık eksikliği şeklinde sıralanıyor.
Özellikle bazı uzmanlar, Türkiye’ye gelen atık miktarı ve işlenme süreçlerine dair verilerin yeterince açık olmadığını ve bunun kamuoyunda güvensizliğe sebep olduğunu ifade ediyor.
Çevre kirliliği: Yüksek üretim, sınırlı geri kazanım
Türkiye’de 2024 yılında toplam 120 milyon ton atık üretildi, bunun 42,2 milyon tonu tehlikeli atık olarak kaydedildi. Atıkların önemli bir kısmı hâlâ depolama veya bertaraf yöntemleriyle yönetiliyor. Özellikle; sanayi atıkları, plastik atıklar ve deniz kirliliği önemli çevre sorunları arasında yer alıyor.
Öte yandan denizlerden bugüne kadar 300 bin ton çöp çıkarıldığı ve temizlik çalışmalarının sürdüğü bildiriliyor.
Çözüm için atılan adımlar ve öneriler
Türkiye’de çevre koruma harcamaları 2024 yılında 441 milyar liraya ulaşarak önemli bir artış gösterdi.
Ayrıca 2025-2035 Ulusal Atık Yönetimi Planı kapsamında; düzensiz depolama sahalarının kapatılması, kaynağında ayrıştırmanın artırılması, ambalaj atıklarının yüzde 70’inin ayrı toplanması ve depozito sisteminin yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Uzmanlara göre çözüm için şu adımlar kritik:
"Kaynağında ayrıştırma zorunluluğunun artırılması, yerel yönetim altyapısının güçlendirilmesi, geri dönüşüm tesis kapasitesinin artırılması, atık ithalatında şeffaflık ve denetim ve toplumda çevre bilincinin yaygınlaştırılması." (İLKHA)