ABD merkezli Truth Social platformundaki hesabından paylaşımda bulunan Trump, İran ile iş yapan ülkelere uygulanacak yüzde 25’lik ek gümrük vergisi kararının "kesin ve nihai" olduğunu vurgulayarak uygulamanın derhal yürürlüğe girdiğini bildirmişti. Batı yaptırımlarının etkisi altındaki İran, ticaret rotasını Doğu’ya ve bölgesel ortaklara çevirmiş durumda. 2024–2025 projeksiyonları, Çin ve Türkiye’yi İran’ın en büyük ticaret ortakları olarak öne çıkarırken, Brezilya’nın ithalattaki payı dikkat çekiyor. Dış borcu düşük, cari dengesi fazla veren İran ekonomisi, "direniş ekonomisi" modeliyle küresel ticarette alternatif kanallar oluşturmaya devam ediyor. Uluslararası ambargolar nedeniyle geleneksel pazarlara erişimi sınırlanan İran, ticaret ağını Asya ülkeleri ve komşu coğrafyalar üzerinden genişletiyor. Son veriler, ihracat ve ithalatta bölgesel aktörlerin belirleyici rol oynadığını ortaya koyuyor. Türkiye ve Pakistan’ın ihracattaki güçlü konumu ile Güney Amerika’dan Brezilya’nın ithalattaki yükselişi, Tahran yönetiminin değişen ticaret stratejisinin somut göstergeleri arasında yer alıyor.

İran ihracatının yarısından fazlası petrol ve petrol ürünlerinden

İran’ın ihracat gelirlerinin yüzde 56’sını petrol ve petrol ürünleri oluşturuyor. Bu kalemi kimyasal ürünler, otomotiv, meyve ve geleneksel ihraç ürünlerinden halı takip ediyor. 2024 verilerine göre İran ihracatında en büyük pay Çin’e ait. 2024–2025 dönemi projeksiyonlarına göre Çin, yaklaşık 30,6 milyar dolarlık hacimle İran’ın en büyük ihracat pazarı konumunda bulunuyor. Türkiye ise yüzde 20,21’lik pay ve yaklaşık 9,8 milyar dolarlık hacimle ikinci sırada yer alıyor. Özellikle enerji ve hammadde ticareti, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin temelini oluşturuyor. Pakistan yüzde 10,7, Birleşik Arap Emirlikleri yüzde 10,5 payla üst sıralarda yer alırken; Hindistan, Azerbaycan ve Almanya da İran’ın önemli ihracat pazarları arasında bulunuyor.

İran’ın ithalatında Çin ilk sırada

Sanayi üretimi için gerekli endüstriyel hammaddelerin yüzde 46’sını ve sermaye mallarının yüzde 35’ini ithalat yoluyla karşılayan İran, bu ihtiyacını büyük ölçüde Asya ve gelişmekte olan ülkelerden temin ediyor. İthalat verilerine göre Çin, yüzde 28,4’lük pay ve 18,2 milyar dolarlık hacimle İran’ın en büyük tedarikçisi konumunda bulunuyor. Brezilya, yüzde 12,9’luk oranla özellikle mısır ve et gibi gıda ürünlerinde İran’ın başlıca tedarikçisi olarak öne çıkıyor. Türkiye ise yüzde 11,7’lik pay ve yaklaşık 4,3 milyar dolarlık hacimle sanayi ürünleri, tekstil ve makine tedarikinde üçüncü sırada yer alıyor. Almanya, İtalya ve Fransa gibi Avrupa ülkeleri ise teknoloji ve makine ithalatında daha sınırlı paya sahip.

Dış borç düşük, cari fazla yüksek

İran ekonomisinin makroekonomik görünümünde düşük dış borç seviyesi dikkat çekiyor. Aralık 2022 verilerine göre ülkenin brüt dış borcu 9,14 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Uzmanlar, bu durumun İran’ın uluslararası finans sisteminden büyük ölçüde izole olmasının bir sonucu olduğunu belirtiyor. İran, 2022 yılında 32,03 milyar dolarlık cari fazla vererek ithalatını büyük ölçüde ihracat gelirleriyle finanse etti. Doğrudan yabancı yatırım stoku 50 milyar doların üzerinde olsa da, yeni yatırım girişleri yaptırımlar nedeniyle sınırlı kalıyor.

Türkiye, İran ihracatında kritik konumda

Açıklanan veriler, İran ile Türkiye arasındaki ticari ilişkinin boyutunu net şekilde ortaya koyuyor. İran’ın toplam ihracatının yüzde 20,21’i doğrudan Türkiye’ye yapılıyor. İthalat tarafında ise Türk ürünlerinin İran pazarındaki payı yüzde 11,7 seviyesinde bulunuyor. Mevcut tablo, iki ülke arasındaki ticaretin hem bölgesel hem de stratejik önemini koruduğunu gösteriyor. (İLKHA)